Hasar tespitine daha var

Daha önceki taslak metin ile karşılaştırıldığında mini düzenleme olarak adlandırılabilecek bir YÖK yasa tasarısı meclise sunuldu. Genel kurulda ne zaman görüşüleceği ile ilgili henüz bir bilgi yok. Ancak yayımlanan haberler nedeniyle öğretim elemanlarına yeni bir cendere anlamına geldiği ve YÖK’ün aşırı güçlendirildiği düşüncesi hakim. Burada fikri takip eksikliğinden kaynaklı yorumların önüne geçmek için birkaç uyarıda bulunma isteği içindeyim. Sağlık Bakanlığı yetkileri ve öğrencilerin haklarıyla ilgili düzenlemelere girmeden söyleyeceklerim var.

Bu YÖK yasa tasarısı 2013’te tekrar gündeme gelen, Nabi Avcı’nın bakanlığı döneminde rafa kaldırılan, Çetinsaya’nın yeni halini geçtiğimiz Mayıs’ta açıklamak isteyip engellendiği taslağın doğrudan uzantısı değil. Bu düzenleme gerçekleşse dahi, YÖK, yetkileri, yapısı ve üniversite sistemi gündemde kalmaya devam edecek. Bu tasarı gerçekten de vakıf üniversitelerinin daha fazla denetlenmesi ve öğretim elemanlarının araştırma konularında bir bakanlığın ve YÖK’ün daha fazla söz sahibi olması anlamına geliyor, ancak bitti-gitti ruh haline bürünmenin bir anlamı yok.

Nedenlerim birden fazla. Öncelikle yasa tasarısının YÖK sitesinde duyurulmadığını (en azından ana sayfada ve henüz) bunun haftalar boyunca üzerinde konuşulan YÖK’ün taslağındaki durumla farklılık arz ettiğini not edelim. Bu taslak ile üniversite sisteminde hükümet daha fazla söz sahibi olmak istiyor bunu da Çetinsaya kliğini görmezden gelerek yapıyor. Aynı zamanda tıp fakültelerinde kadro biçimlendirmesini bizzat Sağlık Bakanlığı’nın yapmasını arzuluyor o kadar. Önemli, gerçekten sorunlu ama kapıda bekleyenlerle karşılaştırıldığında son derece sınırlı.

Birinci itiraz yurtdışı araştırma konularına Bilim ve Teknoloji Bakanlığı’nın, üniversite araştırma stratejisine de YÖK'ün karar verecek olmasını vurgulayarak yapılabilir. Evet, tasarıda bunun olduğunu öğrendik. Ama 140 bin öğretim elemanının binlercesi her yıl yurtdışına çıkış yapıyor ve bunların araştırma konularına bir bakanlığın dikkatli bir şekilde zaman ayırabileceğini düşünüyor musunuz? Bu iş büyük oranda yönetmeliğe bırakılacak ve orada da genel birkaç ifadeyle geçiştirilecek. Sadece mimli öğretim elemanlarına müdahale için bir kapı daha aralanmış olacak. YÖK'ün yetkisi ise var olan, ancak bazı merkez üniversitelere ve hedefe yerleştirilebilecek vakıf üniversitelerine karşı bir koz anlamına geliyor; olan yetkinin tahkimi aslında. 

İkincisi doçentlik sınavı düzenlemesinin ÜAK’tan alınıp YÖK’e devredilmesi ve bunun politizasyona yol açacağı düşüncesi. Bu külliyen yanlış, çünkü doçentlik jürileri zaten politik bir şekilde tesis ediliyor ve muhaliflerin akademiyi terk etmesi için ÜAK elinden geleni ardına koymuyor. Dinlediğim hikayeleri geçiyorum ama doçentlik jürilerinin YÖK tarafından biçimlendirilecek olması ancak ve ancak AKP koalisyonundan dışlanan belirli cemaat mensuplarına karşı zorlayıcı jürilerin oluşturulması anlamına gelir. Bu ayrımcılık ve politik nefret de bilim ahlakına sığmayan bir şey ama tespiti doğru koyalım.

Üçüncüsü vakıf üniversitelerinin mütevelli heyetlerinin YÖK tarafından atanıyor olması. Doğrudur, bu da hükümetin söz sahibi olması anlamına geliyor. Bu da AKP koalisyonu dışındakiler için daha zor zamanlar getirecek. Ama kuruluş sermayesi en az 25 milyon dolar olan ve bizzat hükümet izniyle kurulmuş olan vakıf üniversitelerinin geçireceği zor zamanları abartmayalım. Sabancı ve Koç gerektiğinde diz çökmeyi, gerektiğinde araştırma fonlarının gücüyle istediklerini yaptırmayı becerebilirler. Burada daha küçük vakıf üniversiteleri, cemaat üniversiteleri ve hem AKP dışına atılmış cemaat mensubu öğretim üyeleri hem de daha liberal öğretim üyelerinin durumlarına dolaylı etkide bulunacak bir düzenleme getiriliyor. YÖK aracılığıyla hükümetin mali olumsuzluk beyan ederek üniversiteleri kapatmasının mümkün hale geleceğini öğreniyoruz. Ancak eğitim onayını YÖK her yıl yenilemeden zaten bu üniversitelerin faaliyetlerine devam etmesi mümkün değildi.

Dolayısıyla burada hedefe yönelik, sınırlı, ancak düzgün tasarlanmamış değişiklikleri de içeren bir reform söz konusu. Ne bir yıl öncesinin rekabetçi kurumsallaşmış üniversitesi, ne de esnek öğretim üyesi emeği tartışması var. Halihazırdaki rezaletin daha da kötüye gitmesi için tasarlanmış ancak ayrıntıları üzerine kafa yorulmamış bir girişim.

Sendikam doğru söylüyor: “Bu düzenlemeler, yükseköğretimin piyasacı-muhafazakâr ve otoriter politikalar eşliğinde dönüştürülmesi sürecinin bir parçasıdır.” Ama bu tasarının başlı başına dönüşüm olarak nitelenmesi sorunludur. Bir de eksik kalmasın, daha kapsamlı olanının değil ama bu tasarının şimdi gündeme gelmesinde seçim sath-ı mailinde olmamız etkendir. Ayrıca özellikle Gülen cemaatine ama yakın dönemde daha şiddetli eleştirilerin gelebileceği öğretim üyelerine karşı eldeki sopanın ağırlığının kontrol edilmesi, bir yoklanmasıdır gördüğümüz. Başta söylediğime geri döneyim. Hasar tespit komisyonları bir felaket sonrası kurulur, iş işten geçmiştir. Ama buna daha var. Pislik çukurunun içinde debelenmeye, yasal düzenlemeleri ve üniversite reformunu da konuşmaya ne yazık ki yıllar boyu devam edeceğiz. Mücadeleye de…